FACP ทำหน้าที่อะไร? รู้จักการทำงานของตู้ควบคุม Fire Alarm
เมื่อ Smoke Detector ตรวจพบควัน หรือมีผู้กดปุ่มแจ้งเหตุเพลิงไหม้ สัญญาณจะถูกส่งไปยังอุปกรณ์ส่วนกลางที่เรียกว่า FACP เพื่อประมวลผลและสั่งงานระบบแจ้งเตือนภายในอาคาร ตู้ควบคุมนี้ทำหน้าที่รับข้อมูลจากอุปกรณ์ตรวจจับ แสดงตำแหน่งหรือโซนที่เกิดเหตุ และควบคุมสัญญาณเสียงกับแสงตามระบบที่ติดตั้งไว้
FACP จึงเป็นอุปกรณ์หลักของระบบ Fire Alarm ที่ต้องเลือกให้สัมพันธ์กับจำนวนอุปกรณ์ตรวจจับ ขนาดอาคาร และระบบอื่นที่ต้องเชื่อมต่อ โดยมีทั้งแบบ Conventional ที่แสดงเหตุเป็นโซน และ Addressable ที่ระบุอุปกรณ์ได้เป็นรายตัว การเข้าใจหน้าที่ของตู้ควบคุมแต่ละประเภทจะช่วยให้เลือกอุปกรณ์และวางแผนระบบได้เหมาะกับการใช้งาน

FACP คืออะไร? ทำหน้าที่อะไรในระบบ Fire Alarm
FACP ย่อมาจาก Fire Alarm Control Panel หรือแผงควบคุมระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ เป็นอุปกรณ์ที่รับและประมวลผลสัญญาณจาก Smoke Detector, Heat Detector, Manual Call Point และอุปกรณ์ตรวจจับหรือเฝ้าระวังอื่น ๆ ในระบบ จากนั้นจะแสดงสถานะและสั่งการอุปกรณ์แจ้งเตือนตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้
ตัวตู้เพียงทำหน้าที่ควบคุมและติดตามการทำงานของอุปกรณ์ที่เชื่อมต่ออยู่ โดยมีหน้าที่หลักดังนี้
รับสัญญาณจากอุปกรณ์ตรวจจับ: ตรวจสอบสถานะจาก Detector และอุปกรณ์แจ้งเหตุด้วยมือ พร้อมแสดงพื้นที่หรืออุปกรณ์ที่ส่งสัญญาณเข้ามา
สั่งงานอุปกรณ์แจ้งเตือน: ส่งสัญญาณไปยัง Alarm Bell, Horn, Strobe หรือระบบประกาศเสียงตามการออกแบบ เพื่อแจ้งให้ผู้ใช้อาคารรับทราบเหตุการณ์
ตรวจสอบความผิดปกติของระบบ: เฝ้าระวังปัญหาที่เกี่ยวข้องกับวงจร อุปกรณ์ และแหล่งจ่ายไฟ เช่น สายสัญญาณขาดหรือแบตเตอรี่มีปัญหา
เชื่อมต่อกับระบบอื่นในอาคาร: ส่งสัญญาณควบคุมหรือแจ้งสถานะไปยังระบบที่เกี่ยวข้อง เช่น ลิฟต์ ประตูหนีไฟ หรือระบบควบคุมควัน ตามรูปแบบการเชื่อมต่อที่ออกแบบไว้
ตู้ควบคุม FACP จึงมีบทบาททั้งในช่วงเกิดเหตุและระหว่างการใช้งานปกติ เพราะต้องตรวจสอบสภาพระบบอย่างต่อเนื่อง และแจ้งผู้ดูแลเมื่อพบความผิดปกติที่อาจกระทบต่อการทำงาน

เมื่อ Detector ส่งสัญญาณแจ้งเหตุ FACP ทำงานตามลำดับอย่างไร?
การทำงานของระบบ Fire Alarm เริ่มจากการรับสัญญาณจากอุปกรณ์ภาคสนาม ก่อนเข้าสู่ขั้นตอนประมวลผลและสั่งงานอุปกรณ์แจ้งเตือน โดยมีลำดับการทำงานพื้นฐานดังนี้
อุปกรณ์ตรวจจับส่งสัญญาณเข้าตู้ควบคุม: เมื่อ Smoke Detector ตรวจพบควัน Heat Detector ตรวจพบความร้อนถึงเงื่อนไขที่กำหนด หรือมีผู้กด Manual Call Point อุปกรณ์จะส่งสัญญาณเข้าสู่วงจรที่เชื่อมต่อกับ FACP
ตู้ควบคุมแสดงสถานะ Alarm: FACP ประมวลผลสัญญาณตามโปรแกรมและแสดงข้อมูลเหตุการณ์บนหน้าตู้ โดยระบบ Conventional ระบุโซนที่มีการแจ้งเหตุ ส่วน Addressable สามารถแสดงอุปกรณ์ที่ส่งสัญญาณได้ละเอียดกว่า
สั่งให้อุปกรณ์แจ้งเตือนทำงาน: ตู้ควบคุมส่งสัญญาณไปยังอุปกรณ์เสียงและแสงตามเงื่อนไขที่ตั้งไว้ เช่น ให้กระดิ่งดังหรือไฟ Strobe ทำงาน เพื่อแจ้งเตือนผู้ที่อยู่ภายในอาคาร
ส่งสัญญาณควบคุมไปยังระบบที่เกี่ยวข้อง: หากออกแบบให้เชื่อมต่อกับอุปกรณ์อื่น FACP สามารถสั่งงานผ่านวงจรควบคุมหรือรีเลย์ เช่น การเรียกลิฟต์กลับชั้นที่กำหนด การปลดล็อกประตูที่เกี่ยวข้องกับการอพยพ หรือการทำงานของระบบควบคุมควัน
ลำดับการสั่งงานจริงขึ้นอยู่กับประเภทของระบบ โปรแกรมควบคุม และข้อกำหนดของอาคาร จึงต้องทดสอบการทำงานร่วมกันหลังติดตั้ง ไม่ควรตรวจสอบเพียงว่าตู้รับสัญญาณและกระดิ่งดังได้หรือไม่ เพราะระบบอื่นที่เชื่อมต่ออาจต้องทำงานตามเงื่อนไขเฉพาะด้วย
ตู้ FACP แบบ Conventional กับ Addressable ต่างกันตรงไหน?
ตู้ควบคุมระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้แบ่งเป็นสองกลุ่มที่พบได้ทั่วไป ได้แก่ Conventional และ Addressable โดยมีความแตกต่างหลักที่วิธีรับข้อมูลจากอุปกรณ์และรายละเอียดตำแหน่งเหตุการณ์ที่แสดงบนตู้
หัวข้อ | Conventional FACP | Addressable FACP |
การระบุตำแหน่ง | แสดงโซนที่มีการแจ้งเหตุ | แสดงอุปกรณ์ที่ส่งสัญญาณเป็นรายตัว |
การเชื่อมต่อ Detector | เชื่อมอุปกรณ์เป็นกลุ่มตามวงจรโซน | เชื่อมอุปกรณ์ที่มี Address ผ่านวงจรสื่อสาร |
การตรวจสอบเหตุ | ต้องตรวจหาอุปกรณ์ภายในโซน | ตรวจสอบจากรหัสและตำแหน่งอุปกรณ์ที่แสดง |
การขยายระบบ | ขึ้นอยู่กับจำนวนโซนและวงจรที่รองรับ | ขึ้นอยู่กับจำนวน Loop ความจุ และรุ่นของตู้ |
ความเหมาะสม | อาคารขนาดเล็กหรือระบบไม่ซับซ้อน | อาคารหลายชั้น โรงงาน หรือระบบที่มีอุปกรณ์จำนวนมาก |
Conventional FACP สำหรับระบบที่แบ่งพื้นที่เป็นโซน
ตู้ Conventional เชื่อมต่ออุปกรณ์ตรวจจับผ่านวงจรที่แบ่งเป็นโซน เช่น โซนสำนักงาน โซนคลังสินค้า หรือแต่ละชั้นของอาคาร เมื่อ Detector ตัวใดตัวหนึ่งทำงาน ตู้จะแสดงว่าเกิดเหตุในโซนนั้น แต่ไม่สามารถระบุอุปกรณ์แต่ละตัวได้โดยตรงตามการทำงานพื้นฐานของระบบ
ระบบลักษณะนี้เหมาะกับอาคารที่มีจำนวนอุปกรณ์ไม่มากและสามารถแบ่งโซนได้ชัดเจน อีกทั้งมีต้นทุนเริ่มต้นต่ำกว่าระบบ Addressable ในงานหลายประเภท แต่ต้องจัดวางโซนให้เหมาะสมเพื่อให้ผู้ดูแลค้นหาตำแหน่งเกิดเหตุได้สะดวก
Addressable FACP สำหรับอาคารที่ต้องระบุอุปกรณ์รายตัว
ตู้ Addressable ใช้การสื่อสารกับอุปกรณ์ที่กำหนดรหัสเฉพาะหรือ Address ไว้ เมื่ออุปกรณ์ตรวจพบเหตุ ตู้สามารถแสดงข้อมูลที่สัมพันธ์กับรหัสนั้น เช่น ชั้น ห้อง หรือพื้นที่ติดตั้งตามข้อมูลที่ตั้งค่าไว้
ระบบนี้ช่วยให้ผู้ดูแลตรวจสอบตำแหน่งเหตุการณ์ได้ละเอียดขึ้น เหมาะกับอาคารหลายชั้น โรงงานขนาดใหญ่ หรือพื้นที่ที่มีอุปกรณ์ตรวจจับจำนวนมาก อย่างไรก็ตาม ต้องตรวจสอบจำนวนอุปกรณ์ที่รองรับต่อ Loop รวมถึงความเข้ากันได้ของ Detector และ Module กับตู้ควบคุมแต่ละรุ่น
Alarm, Trouble และ Supervisory บนหน้าตู้ FACP หมายถึงอะไร?
ระหว่างใช้งาน ผู้ดูแลอาคารอาจพบข้อความหรือไฟแสดงสถานะบน FACP ซึ่งไม่ได้หมายความว่าเกิดเพลิงไหม้ทุกครั้ง โดยสถานะหลักที่ใช้ในระบบมี 3 ประเภท
Alarm: แสดงว่าระบบได้รับสัญญาณแจ้งเหตุ เช่น Detector ตรวจพบสภาวะที่เข้าเกณฑ์แจ้งเตือน หรือมีการกด Manual Call Point ผู้ดูแลต้องดำเนินการตามแผนตอบโต้เหตุฉุกเฉินของอาคารทันที
Trouble: แจ้งว่าระบบหรืออุปกรณ์มีความขัดข้อง เช่น วงจรสายสัญญาณมีปัญหา แหล่งจ่ายไฟผิดปกติ หรืออุปกรณ์บางตัวไม่สามารถสื่อสารกับตู้ได้ตามที่กำหนด
Supervisory: แจ้งว่าสถานะของอุปกรณ์หรือระบบที่เฝ้าระวังเปลี่ยนไปจากภาวะปกติ เช่น วาล์วควบคุมของระบบสปริงเกอร์ถูกปิด ซึ่งต้องมีการตรวจสอบและแก้ไขตามสาเหตุ
ความแตกต่างของสถานะเหล่านี้ช่วยให้เจ้าหน้าที่จัดการเหตุการณ์ได้ถูกประเภท โดย Alarm เกี่ยวข้องกับการตอบสนองต่อสัญญาณเหตุเพลิงไหม้ ส่วน Trouble และ Supervisory เป็นสัญญาณที่ต้องตรวจสอบตามลักษณะความผิดปกติ
เมื่อเกิดการแจ้งเหตุ ผู้ดูแลไม่ควรกด Reset เพื่อทำให้ไฟแสดงสถานะดับลงโดยยังไม่ได้ตรวจสอบสาเหตุ เพราะการรีเซ็ตไม่ได้แก้ปัญหาของ Detector วงจร หรือระบบอื่นที่เชื่อมต่ออยู่ การดำเนินการควรเป็นไปตามคู่มือของรุ่นและขั้นตอนความปลอดภัยของอาคาร
เลือกตู้ควบคุม FACP ให้เหมาะกับอาคาร ต้องตรวจสอบอะไรบ้าง?
การเลือก FACP ควรเริ่มจากแบบระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้และจำนวนอุปกรณ์ที่ต้องเชื่อมต่อ เพื่อให้ตู้รองรับทั้งงานติดตั้งปัจจุบันและแผนการปรับปรุงอาคารในอนาคต โดยมีรายละเอียดที่ต้องพิจารณาดังนี้
จำนวนโซนหรือ Loop: ระบบ Conventional ต้องมีจำนวนวงจรโซนเพียงพอ ส่วน Addressable ต้องตรวจสอบความจุของ Loop จำนวนอุปกรณ์ต่อวงจร และความสามารถในการขยายระบบ
ชนิดและรุ่นของอุปกรณ์: ตรวจสอบว่า Smoke Detector, Heat Detector, Manual Call Point และ Module ใช้งานร่วมกับตู้ที่เลือกได้ โดยเฉพาะระบบ Addressable ที่ต้องรองรับรูปแบบการสื่อสารของผู้ผลิต
วงจรสำหรับอุปกรณ์แจ้งเตือน: ตรวจสอบจำนวน Notification Appliance Circuit (NAC) และกระแสที่รองรับให้เพียงพอกับอุปกรณ์เสียงและแสงที่ออกแบบไว้
แหล่งจ่ายไฟหลักและไฟสำรอง: ตรวจสอบกำลังของชุดจ่ายไฟและคำนวณความจุแบตเตอรี่ตามโหลดของระบบและระยะเวลาสำรองไฟที่โครงการกำหนด
การเชื่อมต่อระบบอื่น: หากอาคารต้องเชื่อมต่อกับลิฟต์ ระบบควบคุมควัน หรืออุปกรณ์ความปลอดภัยอื่น ต้องตรวจสอบความสามารถในการสั่งงานผ่าน Module หรืออุปกรณ์เชื่อมต่อที่เหมาะสม
มาตรฐานและเอกสารประกอบ: ตรวจสอบข้อกำหนดใน BOQ หรือ TOR รวมถึงเอกสารรับรองของรุ่นที่เลือก เช่น UL 864 สำหรับอุปกรณ์ควบคุมระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ และข้อกำหนดด้านระบบตามมาตรฐานที่โครงการใช้อ้างอิง เช่น NFPA 72
สำหรับผู้ที่กำลังเลือกตู้ควบคุมระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ Greatest Safety มีผลิตภัณฑ์กลุ่ม Fire Alarm Control Panel ทั้งระบบ Conventional และ Addressable พร้อมบริการด้านการติดตั้ง ตรวจสอบ และบำรุงรักษาระบบ การแจ้งแบบอาคาร รุ่นอุปกรณ์เดิม จำนวนโซนหรือ Loop และรายการอุปกรณ์ที่ต้องเชื่อมต่อ จะช่วยให้ทีมงานตรวจสอบความเหมาะสมของตู้และอุปกรณ์ประกอบก่อนจัดทำสเปกหรือเสนอราคา
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ FACP (FAQ)
FACP กับ FCP คืออุปกรณ์ชนิดเดียวกันไหม?
FACP ย่อมาจาก Fire Alarm Control Panel หมายถึงตู้ควบคุมระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ ส่วน FCP (Fire Control Panel) เป็นคำเรียกที่อาจมีความหมายแตกต่างกันตามผู้ผลิตและประเภทของระบบ จึงไม่ควรสรุปว่าเป็นอุปกรณ์ชนิดเดียวกันจากตัวย่อเพียงอย่างเดียว ก่อนเลือกใช้ควรตรวจสอบชื่อรุ่น หน้าที่ และการรองรับอุปกรณ์จากเอกสารผู้ผลิต โดยเฉพาะเมื่อต้องเชื่อมต่อกับระบบดับเพลิงเฉพาะทาง
FACP จำเป็นต้องมีแบตเตอรี่สำรองหรือไม่?
ระบบ Fire Alarm ต้องมีแหล่งจ่ายไฟสำรองตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้สามารถทำงานต่อได้เมื่อไฟฟ้าหลักขัดข้อง โดยต้องคำนวณความจุให้รองรับโหลดของตู้และอุปกรณ์ที่เชื่อมต่อ รวมถึงระยะเวลาสำรองไฟที่กำหนด
ตู้ Conventional ใช้กับ Smoke Detector แบบ Addressable ได้ไหม?
โดยทั่วไปไม่สามารถต่อใช้งานแทนกันโดยตรง เพราะระบบ Conventional และ Addressable ใช้วิธีรับสัญญาณต่างกัน ต้องตรวจสอบรายการอุปกรณ์ที่ผู้ผลิตรับรองว่าใช้งานร่วมกับตู้แต่ละรุ่นได้ก่อนติดตั้ง
FACP แจ้ง Trouble แต่ไม่มีเหตุเพลิงไหม้ ต้องทำอย่างไร?
ควรตรวจสอบข้อความหรือรหัสความผิดปกติบนตู้ก่อน เพื่อระบุว่าสาเหตุมาจากวงจร อุปกรณ์ หรือแหล่งจ่ายไฟ หากไม่สามารถแก้ไขตามขั้นตอนของผู้ดูแลอาคารได้ ควรให้ช่างที่มีความรู้ด้านระบบ Fire Alarm ตรวจสอบ ไม่ควรปิดการแจ้งเตือนทิ้งไว้โดยไม่แก้สาเหตุ
อาคารเดิมสามารถเปลี่ยนเฉพาะตู้ FACP โดยไม่เปลี่ยน Detector ได้ไหม?
ทำได้เมื่ออุปกรณ์เดิมสามารถใช้งานร่วมกับตู้ใหม่ได้ และผ่านการตรวจสอบสภาพกับการทดสอบตามข้อกำหนด โดยเฉพาะระบบ Addressable ที่ต้องตรวจสอบรุ่นและรูปแบบการสื่อสาร หากอุปกรณ์เดิมไม่รองรับ อาจต้องเปลี่ยน Detector หรือ Module บางส่วนร่วมด้วย